Zapisz się teraz na darmowy newsletter a dostaniesz wszystkie artykuły, w tym niepublikowane na stronie prosto na maila!
Produkty pszczele wykorzystywane są od tysiącleci. Do najbardziej znanych należy miód i wosk. Mniej znane produkty to propolis czyli kit pszczeli, pyłek kwiatowy, mleczko pszczele i jad pszczeli. W artykule przedstawiam w skrócie najważniejsze produkty pszczele i rolę, jaką odgrywają pszczoły dla środowiska.
Miód jest najbardziej znanym i rozpowszechnionym produktem pszczelim, znanym już od czasów biblijnych. Jest też najstarszym słodzikiem, używanym przez ludzi. Jego właściwości bakteriobójcze i uodparniające ludzkość zna od 4 tysięcy lat.
Kit pszczeli również znany był w czasach starożytnych, o czym świadczy światowa nazwa propolis. Jego niezwykle bogaty skład (ponad 300 substancji) zapewnia wysoką skuteczność antymikrobiologiczną i uniemożliwia drobnoustrojom uodparnianie się na niego. Z tych względów nazywany jest czasem anbybiotykiem XXI wieku.
Wosk pszczeli używany był przez tysiące lat do oświetlania kościołów, pałaców i bogatych domostw. Jest to jedna z najczystszych substancji, wytwarzanych przez naturę. Dzisiaj znajduje zastosowanie w kilkudziesięciu gałęziach przemysłu, a przede wszystkim w kosmetyce i farmacji. Również palenie świec woskowych ma uzdrawiające rezultaty.
Pyłek kwiatowy to męskie komórki kwiatów zebrane i przyniesione przez pszczoły do ula. Przetworzone do postaci pierzgi (dzięki fermentacji mlekowej) stanowią źródło wysokowartościowego białka, bez której rozwój rodziny pszczelej byłby niemożliwy. Dla ludzi pyłek kwiatowy stanowi doskonały suplement diety, dostarczający białka, wolnych aminokwasów, minerałów i witamin.
Jad pszczeli jest substancją obronną pszczół robotnic i matek. Jest on silną toksyną, która wykazuje właściwości lecznicze. Wykorzystywany jest przede wszystkim w leczeniu chorób o podłożu reumatoidalnym.
Mleczko pszczele to koncentrat witamin i mikroelementów, oraz białek. Larwa matki dzięki temu, że jest przez cały okres karmiona mleczkiem, wyrasta na dorodną samicę z w pełni ukształtowanymi organami rozrodczymi, w przeciwieństwie do robotnic. Dla ludzi mleczko może być stosowane jako odżywka i suplement diety.
Produkcja pasieczna jest dla człowieka nieoceniona. Jednak bez porównania znacznie większe znaczenie ma zapylanie roślin. Szacuje się, że zapylanie roślin przynosi gospodarce człowieka 30 a nawet 100–krotnie większe korzyści, niż pozyskiwane z produktów pszczelich nawet w najpomyślniejsze lata. Z tego względu pszczelarstwo miałoby ogromne znaczenie nawet bez żadnego z produktów pszczelich.
Jak wiadomo, do wydania przez roślinę owoców i nasion, niezbędne jest jej zapalenie. Co ważne, nie może być to przypadkowy pyłek, ale tylko pochodzący od odpowiedniego partnera.
W przyrodzie gatunki samopylne występują rzadko. Niewielka jest też grupa roślin obcopylnych, czyli takich do których zapylenia wystarcza pyłek rośliny innego gatunku.
Największą grupę stanowią rośliny zapylane przez owady (entomofilne), których w naszych warunkach klimatycznych jest aż 78%. Zdecydowanie najważniejszą rolę wśród tych owadów stanowi pszczoła miodna, która zapyla aż 75% gatunków. W niektórych grupach roślin znaczenie to jest jeszcze większe, tak jak w zapylaniu drzew owocowych, które w 90% zależne są od pszczoły.
Inne pszczołowate, w związku z nowoczesnym rolnictwem (monokultura, zaorywanie miedz, pestycydy) oraz zanieczyszczeniem środowiska mają coraz mniejsze znaczenie.
Najważniejsze fakty:
Jak widać, pszczoły, pomimo że są niewielkimi owadami które żyją niepostrzeżenie wśród nas, odgrywają kluczową rolę w środowisku. Zarówno naturalnym, jak i rolniczym. W tym miejscu, zamiast zakończenia, pragnę przytoczyć znany cytat Alberta Einsteina:
„Jeśli wyginęłyby pszczoły, człowiekowi pozostałoby kilka lat życia”...
A więc, kochajmy pszczoły i troszczmy się o nie!
Pozdrawiam,
Marcin Kijak
Miód jest jedną z najcenniejszych i niepowtarzalnych substancji odżywczych, jakich dostarcza nam natura. Jego właściwości bakteriobójcze i uodparniające znane są ludzkości od 4 tysięcy lat. Już starożytni potrafili wykorzystać jego leczniczą moc, choć robili to instynktownie bazując jedynie na obserwacjach. Dzisiaj możemy już naukowo potwierdzić, że jest to substancja niezwykła.
W celu wyprodukowania 1 kg miodu pszczoły muszą zebrać nektar z około 1,3 miliona kwiatów rzepaku, albo z 800 tysięcy kwiatów akacji, lub z 8 milionów kwiatów gryki. Po przyniesieniu do ula nektaru czy spadzi zaczynają zachodzić w nim zmiany fizyko-chemiczne, kończące się stadium - które nazywamy dojrzałością miodu.
Następuje to wtedy, gdy nektar zostanie zagęszczony do określonego stopnia, wielocukry zostaną przekształcone w cukry proste a miód zostanie wzbogacony w enzymy, kwasy organiczne i niektóre aminokwasy.
Po zagęszczeniu miodu, pszczoły przenoszą go do komórek górnej części plastra, a w miarę przybywania - do coraz niższych. Komórki z miodem całkowicie dojrzałym pszczoły zabudowują cienką powłoką woskową, tzw. zasklepem, chroniąc go w ten sposób przed wpływem niesprzyjających zmian w atmosferze ula. Najwyższy stopień dojrzałości mają zawsze miody z plastrów całkowicie zabudowanych zasklepem woskowym.
Zależy on w dużym stopniu od rodzaju i gatunku roślin, z których pszczoły zbierają nektar lub spadź. W różnych typach i odmianach miodu wykryto ponad 300 składników należących do kilkunastu grup chemicznych, przy czym większość z nich występuje w nieznacznych ilościach.
Zgodnie z Polską Normą zawartość wody w dojrzałym miodzie nie może przekraczać 20%. Wyjątkiem jest miód wrzosowy, w którym dopuszcza się 23% wody. Większość miodów zawiera wodę w granicach 17-18%. Spotykane są także miody o zawartości 13-15% wody (niektóre miody nektarowe wielokwiatowe i spadziowe)
Miody klasyfikuje się ze względu na źródło pochodzenia oraz sposób odbierania i przygotowywania na sprzedaż. W zależności od surowca, z jakiego został zrobiony miód, wyróżniamy jego podstawowe trzy rodzaje:
Ilość odmian miodów nektarowych może być teoretycznie równa gatunkom roślin nektarodajnych. Jednakże wiele z nich występuje zbyt rzadko lub dają niewystarczającą ilość nektaru. Z tego względu w obrocie handlowym występuje kilka do kilkunastu miodów odmianowych, charakterystycznych dla danego kraju czy regionu. W polskich warunkach klimatycznych najłatwiej dostępne są miody odmianowe: rzepakowy, akacjowy, lipowy oraz gryczany. Rzadziej można nabyć miód wrzosowy, mniszkowy, malinowy i koniczynowy. Miody wytworzone z wielu gatunków roślin, bez widocznej przewagi jednego z nich, nazywane są wielokwiatowymi, i są najpowszechniejsze.
Z pośród miodów spadziowych wyróżniamy miody ze spadzi iglastej i liściastej. Mają one ciemny kolor, często z brązowym lub zielonkawym odcieniem. W handlu dostępne są również miody nektarowo-spadziowe będące mieszanką miodów nektarowych i spadziowych.
Inny system klasyfikacji opiera się na sposobie produkcji i przygotowania na rynek:
a) MIÓD ODWIROWANY jest produktem oddzielonym od plastra i przecedzonym.
Pojawia się w handlu w trzech formach:
=> MIÓD PŁYNNY całkowicie ciekły, bez widocznych kryształków, tzw. patoka.
=> MIÓD SKRYSTALIZOWANY zwany krupcem o stałej konsystencji.
=> MIÓD KREMOWANY jest formą cieszącą się coraz większym zainteresowaniem. Posiada on konsystencję kremu dzięki czemu łatwo rozsmarowuje się np. na powierzchni pieczywa. Stan taki uzyskuje się przez homogenizację miodu podczas jego krystalizacji.
b) MIÓD PLASTROWY sprzedawany w formie jakiej został wytworzony przez pszczoły w komórkach plastra. Jego wielką zaletą jest naturalna postać, mająca największe właściwości lecznicze. Pojawia się na rynku (zazwyczaj lokalnym i na targach pszczelarskich) w kilku postaciach, z których najczęściej spotykane są:
=> MIÓD SEKCYJNY (section comb honey) produkowany w specjalnie wytwarzanych, małych ramkach. Ramki te złączane razem tworzą jedną, dużą, którą wstawia się jak ramkę o standardowych wymiarach. Wypełnione i zasklepione plastry, po odebraniu rozłącza się, pakuje i sprzedaje w takiej formie.
=> MIÓD W PLASTRACH (cut comb honey) cięte z normalnego plastra na kawałki różnej wielkości, z osuszonymi krawędziami i pakowane w osobne torebki lub w słoiki.
=> PLASTER W MIODZIE (chunk honey) opakowanie zawiera kawałek wyciętego plastra i dopełnione jest miodem płynnym.
Inne rodzaje miodów, to KAPIANIEC miód o najwyższej jakości, powstający przez wyciekanie z otwartych komórek plastra (nie jest produkowany na większą skalę ze względów ekonomicznych), MIÓD WYTŁACZANY średniej jakości, pozyskiwany przez mechaniczne wyciskanie plastrów. MIÓD WYTŁACZANY NA GORĄCO niska jakość (zastosowanie np. w piekarnictwie), otrzymywany przez wyciskanie podgrzanych plastrów. SYTA najniższej jakości, powstaje przez wyciskanie z zanieczyszczonych plastrów, znajduje zastosowanie w karmieniu pszczół.
Miód służy człowiekowi przynajmniej od 4 000 lat, nie tylko z powodu jego smaku. Ten złoty eliksir używany był już przez starożytnych Egipcjan, Greków i Rzymian w celu leczenia schorzeń takich jak wrzody żołądka czy rany skóry. Nowoczesna medycyna do niedawna pomijała lecznicze właściwości miodu i innych pochodzących z ula produktów, lecz obecnie obserwuje się powrót apiterapii.
Aktywność antydrobnoustrojowa jest prawdopodobnie najszerzej badaną, biologiczną aktywnością miodu. Składa się na nią szereg czynników, zarówno fizykochemicznych, biologicznych oraz chemicznych, które wspólnie skutecznie hamują rozwój wielu patogennych mikroorganizmów.
Do czynników fizycznych zalicza się wysokie ciśnienie (dzięki dużej zawartości cukrów) oraz niskie pH (zawdzięczane kwasom organicznym). Czynnikami biologicznymi są substancje, nazywane wspólnie inhibinami. Są to m.in. oksydaza glukozy dzięki której powstaje nadtlenek wodoru oraz lizozym i apidycyna. Czynnikami chemicznymi są substancje pochodzące z nektaru i spadzi, a są to: terpeny, garbniki katechinowe, flawonoidy i kwasy organiczne.Jedną z najwcześniej poznanych właściwości miodu była zdolność konserwacji żywności. W miodzie znajdują się bowiem substancje konserwujące, takie jak ?-tokoferol, kwas askorbinowy, flawonoidy i inne fenole oraz enzymy, między innymi oksydaza glukozy, katalaza i peroksydaza.
Właściwości przeciwutleniające miodu wraz z jego antybiotycznym oraz regeneracyjnym w stosunku do tkanek działaniem, wykorzystywane są w leczeniu wielu ran i schorzeń w dzisiejszej medycynie, podobnie jak to miało miejsce tysiące lat temu.
Mimo iż skład wszystkich miodów można podstawić do ogólnego schematu, produkty te różnią się zarówno właściwościami organoleptycznymi, fizykochemicznymi, składem chemicznym jak i aktywnością biologiczną. Powoduje to, nieco inne właściwości i wskazania lecznicze poszczególnych odmian miodów, a właściwy dobór może mieć kluczowe znaczenie w skuteczności terapii takich schorzeń jak choroby układu sercowo-naczyniowego, oddechowego, pokarmowego oraz wydalniczego.
Na tej podstawie istnieje możliwość doboru odpowiedniego miodu do profilaktyki i leczenia wspomagającego podstawową terapię leczniczą określonych schorzeń. Dotyczy to głównie chorób serca i układu krążenia, dróg oddechowych, przewodu pokarmowego, wątroby oraz nerek i dróg moczowych.
Najważniejszym przeciwwskazaniem jest nietolerancja miodu, która objawić się może zaburzeniami układu pokarmowego, rzadziej powłokowego czy oddechowego. Winę za reakcję alergiczną ponoszą prawdopodobnie pyłki roślin wiatropylnych oraz białka pochodzenia pszczelego które mogą wchodzić w reakcję z ciałami odpornościowymi człowieka (IgE). Na szczęście taki rodzaj alergii występuje dosyć rzadko, a osoba uczulona na konkretny pyłek może spożywać miody bez jego zawartości.
Podsumowując można stwierdzić, że miód może stanowić nie tylko smaczny dodatek w codziennej diecie, lecz jest również produktem mogącym poprawić stan naszego zdrowia, dodać energii, oraz być stosowanym jako profilaktyczny.
Pozdrawiam,Pszczoły oprócz nektaru i spadzi, zbierają i znoszą do ula pyłek kwiatowy, czyli produkowane przez rośliny męskie komórki rozrodcze. Jest to wspaniały, wysokobiałkowy pokarm roślinny dzięki któremu możliwy jest rozwój rodziny pszczelej.
Pyłek zbierany jest przez pszczoły z roślin pyłkodajnych, w obrębie których wyróżniamy dwie grupy: wiatropylne i owadopylne. Pyłek roślin wiatropylnych jest drobny, suchy, bardzo sypki o gładkiej powierzchni i czasami posiada komory powietrzne ułatwiające przenoszenie za pomocą wiatru. Pszczoły zbierają go w czasie bezwietrznej pogody z drzew takich jak leszczyna, brzoza, olcha, topola, osika czy jesion.
Pyłek roślin owadopylnych jest cięższy, a powierzchnię pokrywają różne wypustki oraz lepka otoczka balsamu, czasem kropelki tłuszczu. Ułatwia to przyczepianie się pyłku do ciała pszczoły i jego gromadzenie, dlatego jest on chętniej zbierany. Do roślin takich należą m.in..: podbiał, grusza, wierzba, śliwa, koniczyna czerwona, mniszek lekarski, chaber bławatek, gryka czy facelia.
Pszczoła, odwiedzając kwiaty, potrąca pylniki, które obsypują ją pyłkiem. Z powierzchni ciała zostaje on sczesany i przeniesiony do specjalnych koszyczków znajdujących się na odnóżach pszczoły. Pszczoła formując pyłek w koszyczkach, zwilża go wydzieliną gruczołów ślinowych i miesza z miodem lub nektarem. Powstały kulisty twór nazywany jest obnóżem. Po przyniesieniu do ula, obnóża są strącane do komórki plastra, a dalszą obróbką (produkcją pierzgi) zajmują się pszczoły ulowe.
Pyłek odznacza się niezwykłą wartością odżywczą, niespotykaną w innych produktach roślinnych. Zawiera on białka, cukry proste i złożone, tłuszcze, flawonoidy, karotenoidy, nukleoproteidy, witaminy i sole mineralne. To wszystko sprawia, że pyłek stanowi dla człowieka świetną odżywkę o pro-zdrowotnych właściwościach.
Zawartość białka wynosi średnio 23%, w tym ponad 10% to aminokwasy egzogenne. Jednym z ważniejszych jest arginina. Zwiększa ona produkcję tlenku azotu, który obniża napięcie ścian naczyń działając rozkurczowo na tętnice wieńcowe (podobnie jak nitrogliceryna). Arginina zapobiega też zlepianiu się czerwonych ciałek krwi.
Cukry stanowią od 20 do 50% frakcji pyłku, z czego 15-17% stanowią wielocukry (skrobia i celuloza). Duży udział mają też cukry redukujące, zwłaszcza glukoza i fruktoza, których jest średnio 26%.
Tłuszcze zajmują od 1 do 20% składu, w tym tak ważne dla zdrowia kwasy NNKT, takie jak: linolowy, alfa-linolenowy, arachidowy; oraz fosfolipidy i fitosterole.
Kolejną cenną grupą związków są witaminy. Pyłek bogaty jest w beta-karoten (prowitamina A), którego jest 20 razy więcej niż w marchwi. Inne witaminy to A, D, E, K, B1, B2, B6, B12, PP, C, kwas pantotenowy, foliowy, biotyna, inozytol oraz kwercetyna która jest przeciwutleniaczem obniżającym poziom cholesterolu w organizmie, działa przeciwmiażdżycowo.
Wśród związków mineralnych w pyłku jest około 40 biopierwiastków. Jednym z nich jest magnez, który działa przeciwmiażdżycowo i uodparniająco. W pyłku występuje też potas, fosfor, wapń, żelazo, kobalt, jod, mangan, krzem, siarka, cynk, miedź, sód oraz 24 pierwiastki śladowe.
Selen, mangan i cynk warunkują prawidłowe działanie układu odpornościowego. Żelazo, miedź, kobalt i mangan spełniają ważną rolę w zapobieganiu niedokrwistości, a cynk zapobiega chorobom włosów i reguluje czas działania insuliny.
W pyłku obecne są też fitosterole, kwasy organiczne oraz enzymy, a także olejki eteryczne, hormony i kwasy fenolowe.
Pyłek odznacza się właściwościami antybakteryjnymi, regenerującymi, detoksykującymi, odżywczymi i leczniczymi. Więcej informacji na temat wykorzystania pyłku w medycynie i profilaktyce znajdziesz .:tutaj:.Jest to pyłek kwiatowy w postaci obnóży złożony przez pszczołę zbieraczkę do komórki plastra i zmieszany przez pszczołę ulową z wydzieliną gruczołów ślinowych i miodem, a następnie ubity w celu zabezpieczenia go przed dostępem powietrza, zalany do pełna miodem i zasklepiony woskiem. W warunkach beztlenowych mieszanina pyłku, miodu i śliny pszczół ulega fermentacji mlekowej, dzięki której pierzga jest zakonserwowana i łatwo strawna.
Procesy zachodzące w pierzdze są podobne jak w kiszeniu kapusty czy ogórków. Podwyższona zawartość węglowodanów i kwasu mlekowego zapobiega rozwojowi pleśni i bakterii gnilnych. Dzięki temu produkt ten może być długo przechowywany w ulu jak i poza nim.
Pierzga zawiera około 12% mniej białka, tłuszczu o 66%, wzrasta natomiast ilość cukrów o 60% i innych składników o około 23%. W pierzdze występuje dużo kwasu mlekowego - 3,1%, oraz więcej jest witaminy K. Inna jest też zawartość jakościowo-ilościowa enzymów, ponieważ wzrasta ilość enzymów pochodzenia zwierzęcego, przekazanych przez pszczołę. W pierzdze jest znacznie większa ilość peptydów oraz wolnych aminokwasów i dlatego białko pierzgi jest bardziej aktywne biologicznie i znacznie łatwiej przyswajalne.
Pierzga jest wspaniałym pokarmem odżywczym, regulatorem działania organów ustroju, katalizatorem i stymulatorem dla gruczołów dokrewnych. Przyspiesza odbudowę wszystkich komórek organizmu. Zapobiega powstawaniu wielu schorzeń takich, które są wynikiem braku składników w pokarmach. Ponadto jest odtrutką na różne fermenty powstałe w organizmie, działa antybakteryjnie i niweluje skutki uboczne po kuracjach antybiotykowych.